Serial dokumentalny · 10 × 40′ · prezentacja projektu

Projekt serialu dokumentalnego · 10 odcinków

Na podstawie książki Steve’a Crawshawa

Prosecuting
the Powerful

Zbrodnie wojenne i walka o sprawiedliwość

W 1859 roku szwajcarski kupiec zobaczył pobojowisko pod Solferino i uznał, że wojna musi mieć reguły. Dziś te reguły trzeszczą, a w Hadze były prezydent Filipin czeka na proces przed sądem, na który Stany Zjednoczone właśnie nałożyły sankcje. Dziesięć odcinków o tym, jak ludzie bez władzy zmusili władzę, by odpowiadała przed sądem. I o tym, ile z tego możemy stracić.

10 × 40 min Od 1859 do dziś Prowadzący: Steve Crawshaw
Okładka książki Prosecuting the Powerful Steve’a Crawshawa
Wydania: brytyjskie, polskie (Znak, „Ukarać bezkarnych”), niemieckie i japońskie.
30.11.2026Haga · początek procesu Dutertego

W Hadze rusza proces byłego prezydenta Filipin. Niespełna dwa miesiące wcześniej Waszyngton objął sankcjami cały Trybunał i tego samego dnia złagodził sankcje na rosyjską ropę. Wszystkie wątki tej opowieści splatają się teraz. Projekt warto uruchomić od razu i rejestrować wydarzenia na bieżąco, zanim staną się tylko archiwum.

Proces DuterteTrump, Rubio i MTKWaszyngton i MoskwaKsiążka Crawshawa
Dlaczego teraz

Wiadomości mówią, co się stało. Nikt nie mówi, skąd to się wzięło.

Bucza, Gaza, nakaz aresztowania Putina, sankcje na Trybunał w Hadze. Każdy nagłówek wywołuje burzę opinii, która cichnie przed następnym wydaniem serwisu. Zostaje niepokój i wrażenie, że świat stracił wszelkie zasady.

Te zasady mają swoją historię i swoich autorów. Konwencji genewskich, słowa „ludobójstwo” i Trybunału w Hadze nikt nie dostał w prezencie. Wywalczyli je konkretni ludzie, zwykle wyśmiewani: kupiec z Genewy, prawnik ze Lwowa, polityk z Trynidadu, syryjski fotograf z pendrive’em w skarpetce. Budowali to półtora wieku. Rozmontować można w kilka lat, jeśli nikt nie pamięta, po co to zbudowano.

We wrześniu Crawshaw napisał w „Prospect”, że ambicje Trybunału nie maleją, tylko rosną. Marco Rubio zapowiedział, że rozbierze go „cegła po cegle”. To zdanie działa w obie strony. Trybunał budowano cegła po cegle, a jego przeciwnicy rozbierają go tą samą metodą: sankcja po sankcji, groźba po groźbie. W lipcu odwołano głównego prokuratora. Mali, Burkina Faso, Niger, Czad i Wenezuela ogłosiły wyjście z MTK. Trybunał był już pod presją, od amerykańskiej ustawy nazywanej „Hague Invasion Act” z 2002 roku po pierwsze sankcje z 2020, ale nigdy aż tak.

Brakuje nam tej perspektywy w publicznej rozmowie. Podwójne standardy nie narodziły się wczoraj. Sędziowie z Norymbergi wrócili do swoich kolonii i torturowali w Kenii i Algierii. Zachód wspierał Pinocheta i Saddama, a po 11 września sam otworzył Guantanamo. A jednak prawo raz po raz dosięgało tych, którzy byli pewni, że ich nie dosięgnie.

Wojna w Ukrainie trwa piąty rok i dawno przestała przykuwać uwagę świata. Doszły kolejne: Gaza, Sudan, wojny celne, kolejne kryzysy przykrywające poprzednie. Gdy spojrzeć na nie razem, widać wspólny wzór. Przywódcy zakładają, że nic im nie grozi, a coraz więcej rządów im to ułatwia. Rosyjskie wpływy w europejskiej polityce są starsze niż wojna w Ukrainie: w październiku 2026 roku brytyjski premier po raz pierwszy przyznał, że Rosja ingerowała w referendum brexitowe. To duch naszych czasów. Bezkarność była już kiedyś normą i została przełamana. Ten serial pokazuje, jak.

Nie podsuwamy widzowi gotowej opinii. Dajemy mu mapę, dzięki której następny nagłówek przestaje być tylko kolejnym powodem do lęku.

Piątek, 9 października 2026
Rano, Oslo

Pokojowy Nobel dla Navi Pillay

Byłej sędzi Trybunału w Hadze.

Tego samego dnia

Waszyngton łagodzi sankcje na rosyjską ropę

Po rozmowie z Putinem rosyjski diesel może płynąć bez sankcji do kwietnia 2027.

Tego samego dnia

Waszyngton nakłada sankcje na cały Trybunał w Hadze

Sąd, który wydał nakaz aresztowania Putina, ma zablokowane aktywa w USA i zakaz usług.

Pod powierzchnią

Dlaczego sąd, a nie zemsta

Ajschylos zakończył „Oresteję” sądem zamiast kolejnego zabójstwa. W Norymberdze Robert Jackson mówił o powstrzymaniu ramienia zemsty. Pod każdą sprawą w serialu kryje się to samo pytanie: po co jest prawo i kto ma odwagę mówić władzy prawdę, co Grecy nazywali parezją. Świadkowie, ocaleni, fotograf z pendrive’em, dziennikarka, której groził prezydent: to oni są prawdziwymi bohaterami.

Z tej perspektywy Putin, Netanjahu czy Duterte nie są wyjątkami, tylko kolejnymi w długim szeregu, choć potężniejszymi niż kiedyś Milošević. Zmienił się za to świat wokół Trybunału. Powstał w czasach „końca historii” Fukuyamy i „momentu jednobiegunowego” Krauthammera, choć jedyne supermocarstwo tamtego czasu nigdy nie zgodziło się mu podlegać. W 2010 roku w Kampali Ban Ki-moon ogłosił koniec ery bezkarności. Dziś te słowa brzmią jak odległe wspomnienie, a instytucje takie jak MTK jako pierwsze płacą za utracony optymizm.

Sezon 1

Dziesięć odcinków, 167 lat

Opowiadamy po kolei, od pola bitwy w 1859 roku do sali sądowej w 2026. Każdy odcinek to jedna wielka sprawa i jedna scena z teraźniejszości: proces Dutertego, który toczy się, gdy kręcimy.

11859–1919

Pan w bieli

Czerwiec 1859. Henry Dunant jedzie do Lombardii, żeby załatwić interes u Napoleona III. Trafia na pobojowisko pod Solferino: trzydzieści tysięcy zabitych i tyle samo rannych, którym nikt nie pomaga. Z tego szoku rodzi się Czerwony Krzyż i pierwsza konwencja genewska. Wojna dostaje reguły. Za ich łamanie nie odpowiada nikt, nawet cesarz Wilhelm II, któremu po I wojnie obiecano proces.

TerazManila, 11 marca 2025. Były prezydent zatrzymany na lotnisku, wieczorem leci do Hagi.

21919–1946

Słowo

Dwóch studentów prawa ze Lwowa. Rafał Lemkin znajduje nazwę dla zbrodni, która jej nie miała: ludobójstwo. Hersch Lauterpacht walczy o ochronę każdego człowieka: zbrodnie przeciwko ludzkości. Obaj tracą bliskich w Zagładzie. W styczniu 1942 roku, w najciemniejszym momencie wojny, rządy na uchodźstwie zebrane w londyńskim pałacu St James’s ogłaszają ukaranie zbrodni wojennych celem wojny. Wśród inicjatorów są Władysław Sikorski i Edward Raczyński, z którym Crawshaw rozmawiał pół wieku później. Potem Norymberga, gdzie przywódcy państwa po raz pierwszy odpowiadają przed sądem.

TerazWdowy z Manili zbierają akty zgonu, zdjęcia i nagrania. Bez nich nie byłoby sprawy.

31945–1975

Grzeszyć po cichu

Ci, którzy sądzili nazistów, wracają do swoich kolonii. Brytyjczycy zamykają dziesiątki tysięcy Kenijczyków w obozach, Francuzi torturują w Algierii, Amerykanie palą wioski w Wietnamie. Kary są symboliczne albo żadne. W tym samym czasie we Frankfurcie prokurator Fritz Bauer, wbrew niechęci własnego państwa, stawia przed sądem załogę Auschwitz.

TerazDavao, lata burmistrza Dutertego. Szwadrony śmierci działają latami. Wszyscy wiedzą, nikt nie pyta.

41973–1990

Nasi dyktatorzy

Pinochet przejmuje władzę w Chile przy cichej aprobacie Waszyngtonu. Czerwoni Khmerzy mordują Kambodżę, a potem latami zachowują jej miejsce w ONZ, bo tak wygodniej mocarstwom. Saddam Husajn gazuje Kurdów w Halabdży, a jego zachodni partnerzy odwracają wzrok. W tym samym czasie w Krakowie młody Brytyjczyk ogląda narodziny Solidarności i przekonuje się, że niemożliwe bywa możliwe.

Teraz2016. Duterte zostaje prezydentem: „Nie obchodzą mnie prawa człowieka”.

51991–2001

Milošević na sofie

Sierpień 1992, Londyn. Reporter „The Independent” wchodzi bez zaproszenia do hotelowego apartamentu Slobodana Miloševicia i pyta, czy prezydent Serbii wyobraża sobie, że stanie kiedyś przed sądem. Milošević zbywa to jak fanaberię. Dziewięć lat później siedzi w celi w Hadze. Ten reporter to Steve Crawshaw. Między tymi scenami: Srebrenica, Rwanda i pierwsze od Norymbergi międzynarodowe trybunały.

TerazDuterte do dziennikarki Marii Ressy: „Jeśli będę zmuszony panią zabić, to panią zabiję”.

61998–2016

Srebrny świerk

W 1971 roku polityk z Trynidadu sadzi w Wisconsin srebrny świerk na znak idei, z której śmieje się prawie każdy: stałego, światowego sądu karnego. W 1998 roku w Rzymie państwa przyjmują statut tego sądu. Chwilę później Londyn zatrzymuje Pinocheta, a w Senegalu dawny więzień, który przez dekady ukrywał dokumenty, doprowadza do skazania dyktatora Czadu.

Teraz2018. Gdy MTK bierze pod lupę „wojnę z narkotykami”, Duterte wyprowadza Filipiny z Trybunału. To go nie ochroni.

72001–2010

Zasady gry się zmieniają

Po 11 września Waszyngton wymyśla „nielegalnych bojowników” i otwiera Guantanamo. Zdjęcia z Abu Ghraib obiegają świat. Brytyjscy żołnierze katują na śmierć hotelowego recepcjonistę w Basrze. A w Irlandii Północnej rodziny ofiar Krwawej Niedzieli czekają 38 lat, aż premier powie w parlamencie, że ich bliskich zabito bez żadnego usprawiedliwienia. Demokracje łamią reguły, które same napisały.

TerazKto zezna przeciw byłemu prezydentowi? Świadkowie z Filipin i cena, jaką płacą.

81999–2022

Caesar

Putin zaczyna od Czeczenii, potem przychodzą Gruzja i Krym, a świat patrzy. W Syrii wojskowy fotograf o pseudonimie Caesar przez lata fotografuje ciała zamęczonych więźniów i wynosi zdjęcia na pendrive’ach ukrytych w skarpetkach. Kilka lat później w Berlinie syryjski adwokat rozpoznaje na ulicy człowieka, który kiedyś go aresztował. Proces w Koblencji kończy się dożywociem.

TerazMaj 2026. Nakaz MTK wobec senatora „Bato” dela Rosy, wykonawcy „wojny z narkotykami”.

92022–2025

Jedna waga

Bucza, kwiecień 2023. Crawshaw stoi na skrzyżowaniu, na którym zginęła Irina Filkina, rozpoznana po walentynkowym manicure. Rok później stoi w spalonym kibucu Be’eri, kilka kilometrów od bombardowanej Gazy. Haga wydaje nakazy aresztowania Putina i Netanjahu. Zachód oklaskuje pierwszy, potępia drugi. Od odpowiedzi na to pytanie zależy wiarygodność całego systemu.

TerazKwiecień 2026. Sędziowie jednogłośnie zatwierdzają zarzuty. Duterte stanie przed sądem.

102024–2026

Wyważanie szali

Damaszek po upadku Asada: w lodziarni na starym suku kelnerzy śpiewają piosenki kpiące z dyktatora. Lwów, maj 2025: w mieście Lemkina powstaje trybunał dla zbrodni agresji. A w Hadze sąd, który wydał nakazy wobec Putina i Netanjahu, traci głównego prokuratora, patrzy, jak kolejne państwa, w tym Wenezuela, z niego występują, a 9 października 2026 roku zostaje objęty sankcjami tego samego dnia, w którym Waszyngton łagodzi sankcje na rosyjską ropę.

Teraz30 listopada 2026. Pierwszy dzień procesu. Wyroku nie znamy. Serial kończy się tam, gdzie kończy się nasza wiedza.

Otwarte zakończenie

1942 czy 1945?

Zanim serial powstanie, będzie jaśniej, kto wygrywa. Steve Crawshaw ujmuje dwie możliwości w kategoriach historycznych.

Jak 1941–42

Atak na Trybunał wydaje się skuteczny. Wrogowie sprawiedliwości wyglądają na niepowstrzymanych, jak w najciemniejszym momencie wojny.

Jak 1944–45

Atak zostaje przynajmniej częściowo odparty. Sytuacja się odwraca, a prawo, które wydawało się złamane, okazuje się silniejsze od napastników.

W obu przypadkach to jest opowieść. To właśnie w styczniu 1942 roku, w najciemniejszym momencie wojny, rządy na uchodźstwie podpisały Deklarację z St James’s i uznały ukaranie zbrodni wojennych za cel wojny. Jeśli najpierw zrobi się ciemniej, serial zada pytanie, które książka stawia wobec 1945 roku: czy po takiej ciemności da się odbudować? Dlatego ostatni odcinek montujemy na końcu.

Wątek przez cały sezon

Zwycięstwa z gorzkim posmakiem

Przez każdy odcinek biegnie cichszy wątek: zwycięstwa sprawiedliwości, duże i małe, które niemal nigdy nie są czyste.

Gwatemala · 2013

Sąd we własnym kraju skazuje Ríosa Montta za ludobójstwo. Dziesięć dni później wyrok zostaje unieważniony.

Peru · 2009–2023

Fujimori dostaje 25 lat, zostaje ułaskawiony, wraca do więzienia, potem wychodzi na wolność.

Argentyna i Hiszpania

Junty stają przed sądem w 1985 roku, potem zostają ułaskawione. Babcie z Placu Majowego wciąż odnajdują porwane dzieci. W Hiszpanii przez dekady odbierano matkom noworodki; w 2018 roku sąd uznał, że lekarz to zrobił, i go uniewinnił.

Chile i Hiszpania · 1998

Nakaz hiszpańskiego sędziego prowadzi do zatrzymania Pinocheta w Londynie. Pinochet wraca do kraju i umiera bez wyroku. Sędzia Baltasar Garzón trafia potem na ławę oskarżonych za badanie zbrodni frankizmu.

Polska · 1989

Pokojowa rewolucja wynegocjowana przy Okrągłym Stole, z „grubą kreską” pod przeszłością. Dekady później Okrągły Stół i sam Wałęsa, oskarżany o współpracę z SB, stają się bronią w wojnie politycznej.

Gambia i Szwajcaria · 2024

Szwajcarski sąd skazuje ministra spraw wewnętrznych Yahyi Jammeha na 20 lat. Sam Jammeh żyje na wygnaniu.

Kambodża · 2006–2022

Przez szesnaście lat trybunał dla Czerwonych Khmerów skazuje trzy osoby. Pol Pot umiera, nigdy nie osądzony.

RPA · 1996–2003

Komisja Prawdy i Pojednania daje amnestię w zamian za prawdę. Wiele ofiar dowiaduje się, co się stało; niewiele widzi kogokolwiek ukaranego.

Nic tu nie jest czarno-białe. Postęp jest prawdziwy, ale nigdy czysty, i właśnie dlatego warto o nim opowiedzieć.

Prowadzący

Steve Crawshaw

“Magnificent. Compelling and very moving, it has all the force of a well-crafted thriller.”
John Simpson · BBC
„W czasach gdy prawo pięści zdaje się górować nad sprawiedliwością, Steve Crawshaw przekonuje, że zbrodniarze poniosą zasłużoną karę.”
Wojciech Jagielski
“Eloquently confronts one of the toughest dilemmas of the moment: how to hold war criminals to account.”
Anne Applebaum

Krótka lista Moore Prize 2025 · Guardian Book of the Day

Steve Crawshaw wspiera projekt i jest gotów mocno się w niego zaangażować. Proponujemy go jako prowadzącego, a jeśli zechce, także jako autora lub współautora scenariusza. Zna tę historię nie z archiwów, tylko z miejsc, w których był: najpierw jako korespondent „The Independent”, potem jako szef Human Rights Watch w Wielkiej Brytanii i dyrektor w Amnesty International.

Zna też telewizję. Od niej zaczynał karierę, w 1985 roku zrobił dokument na Białorusi, a w 2002 roku współprowadził dwujęzyczny serial BBC „Germany Inside Out”. Jego wcześniejsza książka „Street Spirit: The Power of Protest and Mischief”, z przedmową Ai Weiweia, opowiada o rzeczach niezwykłych, osiągniętych wbrew wszystkiemu. To ta sama mieszanka ciemności i nadziei, która przenika ten serial.

Białoruś 1985dokument dla Granada TVBBC 2002współprowadzący „Germany Inside Out” Kraków 1980narodziny Solidarności Londyn 1992rozmowa z Miloševiciem Belgrad 2000w tłumie, który go obalił Filipiny 2014z raportem Amnesty Bucza 2023ulica Jabluńska Haga 2024rozmowa z prokuratorem MTK
Producent

Jan Świetlik

Współtwórca i producent serialu what the f*ck is going on, czteroodcinkowego dokumentu rozwijanego z nowojorską CreativeChaos na podstawie książki Klementyny Suchanow „To jest wojna”, o globalnej sieci ultrakonserwatywnych organizacji i jej powiązaniach z Kremlem (Deadline). Pozyskał na niego finansowanie developmentu od fundacji ze Szwajcarii i USA. Scenarzysta, reżyser i montażysta dokumentu dla TVP o odradzającym się faszyzmie, obecnie w postprodukcji. Wcześniej koproducent i montażysta pełnometrażowego dokumentu „Nobody Knows My Name”. Rozwija expose.partners, platformę dla projektów dokumentów śledczych.

Dla partnerów

Co dostajecie

Nadawcy publiczni

Serial, który tłumaczy świat bez krzyku

Widzowie oczekują od was porządku w chaosie. Ten serial łączy historię, reportaż i proces na żywo. Odcinki po około 40 minut łatwo zaplanować w ramówce i w VOD, a temat pozostanie aktualny przez lata.

Platformy streamingowe

True crime, w którym sprawcami są prezydenci

Każdy odcinek kończy się na sali sądowej, w której wyrok jeszcze nie zapadł. Dziesięć odcinków po około 40 minut to sezon na jeden weekend: bohaterowie z kilkunastu krajów, znana książka za plecami i finał, którego nikt jeszcze nie zna.

Dystrybutorzy

Każdy rynek znajdzie tu swoją historię

Książka ukazała się po angielsku, polsku, niemiecku i japońsku. Odcinki rozgrywają się w Afryce, Azji, Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie i w Europie. Historia od 1859 roku się nie zestarzeje, a finał dopisze sama sala sądowa.

Koproducenci

Otwarta formuła współpracy

Projekt jest otwarty na partnerów z różnych krajów, w Europie i poza nią. To historia o zasięgu globalnym, więc udział koproducenta może przybrać różne formy: wkład finansowy, zdjęcia realizowane na miejscu, dostęp do archiwów, ekspertów i świadków. Zakres współpracy oraz podział praw i terytoriów ustalamy indywidualnie z każdym partnerem.

~250 000 €szacunkowy budżet na odcinek

Każdy odcinek opiera się na archiwach, ale nie każdy wymaga podróży: zdjęcia na kilku kontynentach rozkładają się na cały sezon, a pojedynczy odcinek to zwykle jedno lub dwa miejsca. Największą niewiadomą są licencje archiwalne, więc ostateczną kwotę wyznaczy scenariusz. Kwota obejmuje prawa do adaptacji książki i udział autora. Development prowadzimy dwiema drogami naraz: przez fundacje i instytucje zajmujące się prawami człowieka i prawem oraz przez platformy, które mogą przejąć projekt już na etapie koncepcji.

Łącznie ok. 2,5 mln € · 10 × 40′ · szacunek

Dlaczego
z Polski

Ta historia ma polskie korzenie. Rafał Lemkin, twórca słowa „ludobójstwo”, i Hersch Lauterpacht studiowali prawo we Lwowie. Crawshaw mieszkał w Krakowie w 1980 roku i widział narodziny Solidarności. Pisze, że to tam nauczył się, że odwaga potrafi przełamać pozorną wszechmoc. Polskie wydanie książki ukazało się w Znaku z jego przedmową podpisaną „Londyn i Kraków”. W 1942 roku to rząd Sikorskiego, z udziałem Edwarda Raczyńskiego, był jedną z sił napędowych Deklaracji z St James’s, która uczyniła ukaranie zbrodni wojennych celem wojny. Polska jest naturalnym miejscem, z którego ten projekt może wyruszyć.

Ta historia dzieje się teraz

Proces Dutertego, spór Waszyngtonu z Hagą, ulga dla Moskwy i książka, która to wszystko tłumaczy. Szukamy partnerów, którzy chcą wejść do projektu na starcie i opowiedzieć tę historię, póki trwa.

Porozmawiajmy